NASA’nın mart ayında fırlatılan yeni uzay kâşifi SPHEREx, altı aylık ağır bir çalışmanın akabinde gökyüzünün tamamını kapsayan birinci kızılötesi haritasını tamamladı. İnsan gözünün göremeyeceği tam 102 farklı dalga uzunluğunda çekilen bu imajlar, cihanın üç boyutlu yapısını anlamamız için ihtilal niteliğinde bilgiler sunuyor.
Jet İtki Laboratuvarı (JPL) tarafından yönetilen bu misyon, kozmosun yalnızca nasıl göründüğünü değil, birebir vakitte nasıl evrildiğini de incelemeyi hedefliyor. SPHEREx, Büyük Patlama’nın çabucak akabinde gerçekleşen genişleme devrine dair ipuçları toplarken, galaksilerin milyarlarca yıllık seyahatini ve ömrün yapı taşlarını araştırıyor.
İşte cihanın bugüne kadarki en ayrıntılı ve renkli 3D haritası:
SPHEREx’i başka teleskoplardan ayıran en büyük özelliği, sahip olduğu geniş görüş açısı ve yüksek renk hassasiyetidir. Uzmanlar tarafından bir “mantis karidesine” benzetilen bu teleskop, her gün gökyüzünün farklı bir kesitini tarıyor. Her bir pikselde 102 farklı kızılötesi rengi ayırt edebilen sistem, kozmik objeler hakkında eşsiz bir derinlik sağlıyor.
Bu teknoloji sayesinde bilim insanları, galaksilerin yalnızca yerini belirlemekle kalmıyor, tıpkı vakitte Dünya’ya olan uzaklıklarını da hassas bir biçimde ölçebiliyor. Mevcut iki boyutlu haritalar, SPHEREx’in bilgileriyle birleştiğinde cihanın devasa bir üç boyutlu modeline dönüşüyor. Bu durum, kozmik yapıların dağılımını anlamamızı kolaylaştırıyor.
Spektroskopi teknolojisi: Görünmeyeni gören filtreler
Teleskobun muvaffakiyetinin arkasında “spektroskopi” ismi verilen kritik bir teknik yatıyor. Bu prosedür, bir kaynaktan gelen ışığın bileşen dalga uzunluklarına ayrılması sürecidir. SPHEREx, üzerindeki dedektörler ve 17 renkli gradyan filtre içeren sistemiyle ışığı modüllerine ayırarak uzak cisimlerin kimyasal yapısını ve sıcaklığını direkt tahlil edebiliyor.
Kızılötesi ışık, olağanda görünür ışığı engelleyen ağır toz bulutlarının içinden kolay kolay geçebilir. Bu sayede SPHEREx, yıldızların ve gezegenlerin oluştuğu “bebek odalarını” direkt gözlemleme bahtı buluyor. Toz bulutlarının arkasındaki bu zımnî dünyalar, galaksimizin evrimini anlamak isteyen gökbilimciler için kıymet biçilemez bilgiler içeriyor.
Büyük patlama ve hayatın izleri: SPHEREx neyi arıyor?
Misyonun temel hedeflerinden biri, Büyük Patlama’dan sonraki saniyenin trilyonda birinden daha kısa müddette gerçekleşen “enflasyon” periyodunu incelemektir. Bu periyotta kozmosun nasıl bu kadar süratli genişlediği, bugünkü galaksi kümelerinin dağılımında bilinmeyen olan bilgilerle çözülmeye çalışılacak. SPHEREx, yüz milyonlarca galaksiyi bu emelle tarıyor.
Ayrıca teleskop, kendi galaksimizdeki yıldız oluşum bölgelerinde bulunan su buzu ve organik molekülleri de takip ediyor. Hayat için gerekli olan bu temel bileşenlerin kozmostaki dağılımı, diğer dünyalarda hayat olup olmadığı sorusuna cevap bulmamıza yardımcı olabilir. İki yıllık ana misyonu boyunca teleskop, bu taramayı üç defa daha tekrarlayacak.
James Webb ve SPHEREx teleskopları ortasında nasıl bir farklılık var?
Birçok kişi SPHEREx’i James Webb Uzay Teleskobu (JWST) ile karşılaştırsa da bu iki araç aslında birbirini tamamlayan rollere sahip. James Webb, kozmosun çok küçük bir noktasına odaklanarak inanılmaz ayrıntılar yakalarken; SPHEREx tüm gökyüzünü tek seferde tarayabilen panoramik bir bakış açısına sahip. Bu, ormanın tamamını tek bir karede görmek üzere.
SPHEREx’in topladığı geniş çaplı bilgiler, James Webb üzere daha spesifik müşahede araçları için bir yol haritası vazifesi görecek. Teleskop üzerindeki özel filtre sistemleri, her çekimde birden fazla renk katmanını birebir anda işleyebiliyor. Bu sayede gökyüzü haritası, daha evvel elde edilmemiş bir bilgi yoğunluğu ve süratiyle muvaffakiyetle oluşturuluyor.
NASA’nın yayımladığı görüntü:
Webtekno
https://www.webtekno.com/evrenin-bugune-kadarki-en-detayli-ve-renkli-3d-haritasi-h210048.html
