Havacılık dünyasını derinden sarsan ve hepimizin uçuş güvenliği konusundaki algısını kökten değiştiren Boeing 737 MAX yazılım felaketi, aslında teknolojiye olan çok itimadın ne kadar tehlikeli olabileceğini gösteren acı bir ders niteliğindeydi.
Modern uçakların yalnızca pilotların yeteneğiyle değil, birebir vakitte karmaşık kod satırlarıyla da havada kaldığını fark ettiğimiz bu süreçte, art geriye yaşanan trajik kazalar gözleri bir anda gökyüzüne ve Boeing mühendislerine çevirmişti. Pekala herkesin itimatla bindiği bu devasa uçaklarda yaşanan o görünmez kusur neydi ve perde ardında neler yaşandı?
Her şey Airbus rekabetiyle başladı
Her şey aslında Boeing’in ezeli rakibi Airbus ile girdiği kıyasıya rekabetle ve pazar hissesini kaybetme endişesiyle başladı diyebiliriz. Rakibinin yeni kuşak ve yakıt tasarruflu uçaklarına karşılık vermek isteyen Boeing, efsanevi 737 modelini güncellemeye karar verdi lakin yeni jenerasyon devasa motorların kanat yapısına uyması için yerlerinin değiştirilmesi gerekiyordu.
Bu fizikî değişim, uçağın aerodinamik istikrarını bozarak tırmanış sırasında burnunu olması gerekenden fazla havaya kaldırma eğilimi göstermesine yol açtı ve bu durumun uçağın havada tutunmasını zorlaştıracak bir risk yarattığı mühendisler tarafından kısa müddette fark edildi.
Fiziksel dengesizlik yazılımla çözülmeye çalışıldı
Mühendisler, uçağın fizikî dengesizliğini çözmek için gövdeyi baştan tasarlamak yerine daha süratli ve maliyeti düşük bir yol seçerek yazılımsal bir yama yapmayı tercih ettiler ve böylelikle hayatımıza MCAS sistemi girdi. Bu sistem, uçağın burnu tehlikeli derecede üst kalktığında devreye girip otomatik olarak burnu aşağı basmak üzere tasarlanmıştı lakin kâğıt üzerinde olağanüstü görünen bu fikir pratikte ölümcül bir tuzağa dönüştü.
Sistem, tek bir sensörden gelen kusurlu bilgiye bağımlı çalıştığı için uçak olağan bir seyir halindeyken bile sensörün bozuk olması durumunda burnu ısrarla ve agresif bir halde yere yanlışsız çeviriyordu.
Pilotlar âdeta uçaklarıyla savaşmıştı
Yaşanan kazaların ayrıntılarına bakıldığında, kokpitteki pilotların âdeta kendi uçaklarıyla bir savaşa girdiği ve çaresizce çaba ettiği görülüyor. Lion Air ve çabucak akabinde gelen Ethiopian Airlines kazalarında, pilotlar uçağın denetimini geri almaya çalışsa da MCAS sistemi inatla uçağı dalışa zorluyordu zira yazılım pilotun komutlarını geçersiz sayacak formda programlanmıştı.
İşin en fecî yanı ise Boeing’in bu yeni sistemi pilot eğitim kılavuzlarına gereğince ayrıntılı eklememiş olması ve pilotların neyle savaştıklarını bile tam olarak bilmeden saniyeler içinde hayatta kalma gayreti vermek zorunda bırakılmasıydı.
737 MAX’ler uzun bir mühlet hangarlarda yattı
Tüm dünyanın gözleri önünde gerçekleşen bu felaketler zinciri, global havacılık otoritelerinin 737 MAX uçuşlarını uzun bir müddet durdurmasına ve uçakların hangarlara çekilmesine neden oldu. Boeing, prestijini ve güvenilirliğini geri kazanmak için yazılımı baştan aşağı güncelledi, sensör sistemlerini yedekli hâle getirdi ve pilot eğitimlerini çok daha kapsamlı bir sürece yaydı.
Bugün gökyüzünde tekrar gördüğümüz bu uçaklar artık havacılık tarihinin en sıkı kontrollerinden geçmiş olsa da yazılımın insan hayatındaki kritik rolü ve ticari tasaların güvenliğin önüne geçmesi durumu üzerine bıraktığı soru işaretleri hâlâ hafızalardaki yerini koruyor.
Webtekno
https://www.webtekno.com/boeing-737-max-yazilim-felaketi-neden-yasandi-h210142.html
