Norveç’in devlet destekli tüketici kurumu Norveç Tüketici Konseyi (Forbrukerrådet) teknoloji bölümünü maksat alan çarpıcı bir rapor yayımladı. Kurum, birçok teknoloji şirketinin kullanıcılar eseri satın aldıktan sonra aygıtların yahut yazılımların performansını kasıtlı olarak düşürdüğünü tez ediyor.
27 Şubat’ta yayımlanan 80 sayfalık rapora nazaran akıllı aygıtlar, yazıcılar, görüntü oyunları ve ilişkili arabalar bu uygulamadan en çok etkilenen eser kategorileri ortasında.
“Önce cezbediyorlar, sonra kötüleştiriyorlar”
Raporda bu süreç için internet kültüründe kullanılan “enshittification” kavramı kullanılıyor. Buna nazaran şirketler üç evreli bir strateji izliyor:
- Başlangıçta kullanıcıları çekmek için hakikaten âlâ bir eser yahut hizmet sunuluyor.
- Ardından hizmet, iş ortakları ve şirket çıkarları için yavaş yavaş kötüleştiriliyor.
- Son basamakta ise hem kullanıcılar hem iş ortakları sıkıştırılarak kâr maksimize ediliyor.
Araştırmaya nazaran dijital eserler bu döngüye bilhassa açık zira satın alındıktan sonra bile yazılım güncellemeleriyle aygıtların özellikleri uzaktan değiştirilebiliyor.
Güncellemelerle özellik kaybı yaşatılıyor
Raporda dikkat çekilen kimi örnekler şöyle:
- Yazılım güncellemesiyle otomobilin kimi özelliklerinin kısıtlanması
- Akıllı mesken aygıtlarının vakitle özellik kaybetmesi yahut abonelik gerektirmesi
- Yazıcı kartuşları üzerinden kullanıcıların markaya bağımlı hâle getirilmesi Evvelden tek seferlik satın alınan görüntü oyunlarının reklamlar ve sanal para sistemleriyle daima gelir modeline dönüştürülmesi
Avrupa’da yeni düzenlemeler yolda
Norveçli tüketici kuruluşu ayrıyeten Avrupa Birliği’ne davette bulundu. Temmuz ayında yürürlüğe girecek “Tamir Hakkı” (Right to Repair) düzenlemesinin üreticilerin aygıtları üçüncü taraflar tarafından onarılmasını engellemesini zorlaştırması bekleniyor.
Kuruluş ve 28 farklı sivil toplum örgütü, AB’nin teknoloji şirketlerini daha sıkı denetlemesini isterken 2026’da gündeme gelmesi beklenen “Dijital Adalet Yasası”nın da karanlık tasarım metotları, bağımlılık yaratan uygulamalar ve tüketici aleyhine ferdileştirme üzere hususları maksat alacağını belirtiyor.
Webtekno
https://www.webtekno.com/norvec-teknoloji-sirketlerine-sert-uyari-h213498.html
