Çoğumuz yapay zekâyı son birkaç yılın tanınan teknolojik patlaması ya da bilim kurgu sinemalarından fırlamış fütüristik bir kavram olarak görüyoruz lakin işin aslı hiç de o denli değil zira insanlık, düşünebilen ve kendi kendine hareket edebilen makinelerin hayalini binlerce yıldır kuruyor.
Bugün cebimizde taşıdığımız o akıllı asistanların ve karmaşık algoritmaların kökleri, çağdaş bilgisayarların icadından çok daha öncesine, antik mitolojilere, orta çağın dahi mühendislerine ve birinci matematikçilere kadar uzanıyor. Gelin bu teknolojinin tozlu raflardaki şaşırtan geçmişine ve yapay zekânın birinci örneklerine birlikte göz atalım.
Antik mitolojiden doğan robot fikri
Yapay zekâ fikrinin tohumları aslında birinci kod satırı yazılmadan çok evvel Antik Yunan mitolojisinde atılmıştı. O devirlerde teknoloji bugünkü üzere çiplerden yahut elektrik devrelerinden oluşmasa da “yapay yaşam” kavramı öykü anlatıcılarının zihnini süslüyordu. Efsaneye nazaran Girit Adası’nı korumakla misyonlu bronz dev Talos, tahminen de tarihin hayal edilen birinci otonom robotuydu.
Hephaestus tarafından yaratılan ve kendi iradesiyle hareket edip adayı istilacılara karşı savunan bu dev, insanların zihninde mekanik bir zekanın mümkün olabileceğine dair birinci kıvılcımları çakmıştı. Yalnızca Talos değil, Pygmalion’un canlanan heykeli Galatea üzere efsaneler de insanoğlunun cansız unsura zekâ ve ruh verme dileğinin ne kadar eski olduğunu deliller niteliktedir.
Doğunun mekanik dehaları ve otomatlar
Tarih sayfalarını mitolojiden bilime, bilhassa de Doğu’nun Altın Çağı’na çevirdiğimizde karşımıza sibernetiğin babası sayılan El Cezeri çıkıyor. Orta Çağ’da yaşayan bu büyük mühendis, suyun ve mekanik kesimlerin gücünü kullanarak “otomat” ismini verdiği makineler tasarlamıştı. El Cezeri’nin yaptığı ve muhakkak aralıklarla müzik çalan robotik kümeler yahut suyu otomatik olarak döken mekanik hizmetçiler, bugünkü programlanabilir makinelerin atası olarak kabul edilir.
Bu aygıtlar çağdaş manada düşünen bir yapay zekâ olmasa da insan müdahalesi olmadan makul bir mantık silsilesiyle hareket edebilmeleri, bugünkü algoritmaların dişliler ve çarklarla yapılmış ilkel lakin muazzam bir versiyonuydu.
Matematiğin gücü ve düşünen makineler
Sanayi İhtilali ve sonrasında ise işin rengi büsbütün değişerek mekanikten saf matematiğe gerçek kaymaya başladı. Bu periyodun en çarpıcı figürlerinden biri olan Ada Lovelace, makinelerin yalnızca sayı hesaplamaktan fazlasını yapabileceğini, hatta beste bile yapabileceğini öngörerek tarihin birinci bilgisayar programcısı unvanını aldı lakin yapay zekâ kavramının tam manasıyla ete kemiğe bürünmesi ve teorik altyapısının oluşması, İkinci Dünya Savaşı yıllarında Alan Turing sayesinde oldu.
Turing, makinelerin yalnızca süreç yapmadığını, tıpkı vakitte mantık yürütebileceğini savundu. Ünlü “Turing Testi” ile “Makineler düşünebilir mi?” sorusunu bilim dünyasının kucağına bırakan Turing, bugün kullandığımız yapay zekâ teknolojilerinin de babası sayılır.
Yapay zekânın resmi doğuşu
Tüm bu tarihi birikimlerin, mitolojik hayallerin ve matematiksel teorilerin sonucunda yapay zekâ, 1956 yılında Dartmouth Konferansı’nda resmî olarak isimlendirildi ve bir bilim kolu hâline geldi. John McCarthy ve arkadaşlarının düzenlediği bu tarihi toplantı, yapay zekânın doğum günü olarak kabul edilir.
O günden sonra laboratuvarlara giren bu teknoloji, satranç oynayan devasa bilgisayarlardan bugün bizimle sohbet eden gelişmiş lisan modellerine kadar uzanan inanılmaz bir evrim geçirdi. Yani özetle, bugün elimizin altındaki bu teknoloji, yalnızca Silikon Vadisi’nin değil, binlerce yıllık bir insanlık duşunun gerçeğe dönüşmüş hâli diyebiliriz.
Webtekno
https://www.webtekno.com/yapay-zekanin-ilk-ornekleri-h211554.html
