Modern savaş teknolojilerinin en kıymetli ögelerinden biri haline gelen akıllı mühimmat, klasik mühimmatların çok ötesinde yeteneklere sahip gelişmiş silah sistemleridir. Hassas vuruş kabiliyeti, uzaktan denetim edilebilme ve gayesi takip edebilme özellikleriyle akıllı mühimmat, askeri operasyonlarda ihtilal yaratmış durumdadır.
Akıllı mühimmat nedir?
Akıllı mühimmat, içinde barındırdığı elektronik sistemler sayesinde, fırlatıldıktan yahut bırakıldıktan sonra gayesini bulabilen, takip edebilen ve vurabilen silah sistemleri olarak tanımlanabilir. Klasik mühimmatlardan farklı olarak, bu sistemler yalnızca patlayıcı güç ve balistik özelliklerine değil, tıpkı vakitte gelişmiş sensörler, bilgisayarlar ve denetim düzeneklerine da sahiptir.
Akıllı mühimmat kategorisine, güdümlü bombalar, hassas güdümlü füzeler, akıllı topçu mermileri, seyir füzeleri ve insansız hava araçlarından atılan silah sistemleri üzere çeşitli teknolojiler girer. Bu sistemlerin ortak özelliği, maksatlarını yüksek hassasiyetle vurmak için çeşitli teknolojilerden yararlanmaları ve en az yan hasar oluşturacak formda tasarlanmalarıdır.
Akıllı mühimmatın tarihçesi İkinci Dünya Savaşı’na kadar uzanır. Almanlar tarafından geliştirilen Fritz X isimli radyo denetimli bomba, bu alandaki birinci örneklerden biridir. Fakat çağdaş manada akıllı mühimmatın gelişimi, Vietnam Savaşı sırasında ABD tarafından kullanılan lazer güdümlü bombalarla başladı. Bu bombalar, gaye üzerine yönlendirilen lazer ışınını takip ederek isabet oranını değerli ölçüde artırdı.
Körfez Savaşı (1991), akıllı mühimmatın geniş çapta kullanıldığı birinci çağdaş savaş olarak tarihe geçti. Bu savaşta kullanılan hassas güdümlü bombalar ve Tomahawk seyir füzeleri, kamuoyuna yansıyan imajlarla birlikte akıllı mühimmat teknolojisinin ne kadar tesirli olabileceğini tüm dünyaya gösterdi.
Akıllı mühimmat, çalışma prensiplerine ve güdüm sistemlerine nazaran çeşitli kategorilere ayrılır. Bunlardan en yaygın olanları şöyle sıralanabilir:
Lazer güdümlü mühimmat, maksat üzerine yönlendirilen lazer ışınının yansımasını takip ederek çalışır. Amaç, ekseriyetle bir uçakta yahut yerde bulunan operatör tarafından lazer işaretleyici ile işaretlenir. Bomba yahut füze, bu lazer yansımasını tespit ederek amaca kilitlenir ve onu takip eder. Paveway serisi bombalar, bu teknolojinin en bilinen örneklerindendir.
GPS güdümlü mühimmat, global pozisyonlandırma sisteminden aldığı datalarla amaca yönelir. Atış öncesinde amacın tam koordinatları sisteme girilir ve mühimmat, bu koordinatlara ulaşmak için dahili GPS alıcısını kullanır. JDAM (Joint Direct Attack Munition) üzere sistemler, bu kategoride yer alır. Bu cins mühimmat, makus hava şartlarında bile tesirli olabilir, zira amaca görsel temas gerektirmez.
İnfrared (kızılötesi) güdümlü mühimmat, maksattan yayılan ısı imzasını takip eder. Çoklukla uçaklar, helikopterler ve kara araçları üzere ısı üreten amaçlara karşı kullanılır. Çağdaş versiyonları, karıştırma ve yanıltma tedbirlerine karşı epeyce dirençlidir. Stinger ve Sidewinder füzeleri, bu teknolojinin tipik örnekleridir.
Radar güdümlü mühimmat, kendi radar sistemini kullanarak amacı tespit eder ve takip eder. Etkin radar güdümlü sistemler, kendi radar sinyallerini yayar ve yansıyan sinyalleri algılar. Yarı-aktif sistemler ise, dış bir kaynaktan (genellikle fırlatan platform) gelen radar sinyallerinin gayeden yansımasını takip eder. AMRAAM ve Exocet füzeleri, radar güdümlü mühimmatın örnekleridir.
Elektro-optik güdümlü mühimmat, kamera sistemleri kullanarak görsel maksat tanıma ve takip yapar. Bu sistemler, operatörün ekrandaki imaja bakarak amacı belirlemesine ve mühimmatı yönlendirmesine imkan tanır.
Bazı gelişmiş versiyonlar, “at ve unut” özelliğine sahiptir, yani bir defa amaç belirlendikten sonra mühimmat kendi başına maksada yönelir. Javelin anti-tank füzesi bu kategori için düzgün bir örnektir. Akıllı mühimmatın çalışma prensibi ekseriyetle dört kademeden oluşur: amaç tespiti, güdüm, denetim ve vuruş.
Hedef tespiti kademesinde, mühimmat ya kendi sensörleriyle ya da dış kaynaklardan (operatör, uçak, uydu vb.) aldığı datalarla maksadın pozisyonunu belirler. Güdüm etabında, amaçla mühimmat ortasındaki konum farkını daima olarak hesaplar ve maksada nasıl ulaşacağını belirler.
Kontrol etabında, güdüm sisteminden gelen komutlara nazaran kanatçıklar, jet vanaları yahut başka denetim yüzeyleri aracılığıyla istikametini değiştirir. Son olarak vuruş kademesinde, maksatla temas eder ve taşıdığı harp başlığını patlatır.
Akıllı mühimmatın en değerli avantajlarından biri, yüksek isabet oranına sahip olmasıdır. Klasik bombalar ve mermiler ekseriyetle gayeden uzak noktalara düşebilirken, akıllı mühimmat metrik hassasiyetle gayeye isabet edebilir.
Bu durum, askeri operasyonlarda sivil can kayıplarını ve yan hasarı azaltır. Ayrıyeten, daha az mühimmat kullanılarak birebir askeri tesir yaratılabilir, bu da lojistik avantaj sağlar. Akıllı mühimmat, çeşitli platformlardan kullanılabilir.
Uçaklar, helikopterler, insansız hava araçları (İHA), tanklar, topçu sistemleri ve hatta denizaltılar, akıllı mühimmat atabilen platformlardır. Bilhassa İHA’ların yaygınlaşması, akıllı mühimmat kullanımını da artırmıştır. Predator ve Reaper üzere silahlı İHA’lar, Hellfire füzeleri üzere akıllı mühimmatı kullanarak hassas vuruşlar gerçekleştirebilmektedir.
Günümüzde akıllı mühimmat teknolojisinde yapay zeka uygulamaları da öne çıkmaya başlamıştır. Maksat tanıma algoritmaları, derin öğrenme teknikleri kullanarak tank, uçak, gemi üzere askeri amaçları otomatik olarak tanıyabilmektedir. Örneğin, HAROP üzere dolaşan mühimmat sistemleri, belirlenen bir bölgede dolaşarak potansiyel gayeleri tespit edebilir ve otonom olarak saldırabilir.
Sürü teknolojisi, akıllı mühimmat alanındaki bir öbür yenilikçi yaklaşımdır. Bu teknolojide, çok sayıda küçük ve nispeten kolay mühimmat, ortak bir maksada yönelik koordineli bir akın gerçekleştirir. Her bir mühimmat birbirleriyle bağlantı kurarak, hava savunma sistemlerini bunaltabilir ve aşabilir. ABD’nin geliştirdiği Perdix ve Çin’in CH-901 sistemleri, bu teknolojiye örnektir.
Akıllı mühimmatın aktifliği, elektronik karşı tedbirlerle sınırlanabilir. GPS karıştırma, lazer yanıltma, ısı tuzakları ve radar karıştırma üzere teknikler, akıllı mühimmatın güdüm sistemlerini yanıltmak için kullanılabilir.
Bu nedenle, çağdaş akıllı mühimmat sistemleri ekseriyetle birden fazla sensör ve güdüm sistemi kullanarak, bu cins karşı tedbirlere direnç gösterecek halde tasarlanır. Çoklu-mod güdüm sistemleri, GPS ve ataletsel navigasyon sistemlerini (INS) birleştirerek, GPS sinyali kesilse bile gayesi bulabilir.
Akıllı mühimmatın maliyeti, klasik mühimmata nazaran çok daha yüksektir. Örneğin, standart bir 155 mm topçu mermisi birkaç yüz dolar civarında maliyete sahipken, GPS güdümlü Excalibur topçu mermisi yaklaşık 70.000 dolar civarında bir fiyata sahiptir. Bu yüksek maliyet, akıllı mühimmatın kullanımını çoklukla yüksek pahalı amaçlarla hudutlar.
Akıllı mühimmat teknolojisinin geleceği, daha küçük, daha hafif ve daha akıllı sistemlere gerçek ilerlemektedir. Minyatürleşme, daha küçük platformların bile hassas vuruş kabiliyeti kazanmasını sağlayacaktır.
Yapay zeka ve makine öğrenmesi, maksat tanıma ve takip yeteneklerini daha da geliştirecektir. Güç silahları, hipersonik teknolojiler ve yeni jenerasyon sürü sistemleri, akıllı mühimmat alanında gelecekte karşımıza çıkacak yenilikler ortasındadır.
Kaynak : Shiftdelete
